Giriş

4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. Maddesine göre;

” Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.
Bu Kanun, 4’üncü Maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.
İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3 üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızın bu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar ”

Özetle bu kanun işçinin hak ve yükümlülüklerini düzenlemekte olup, bu yazıda konuyla ilişkin detaylara yer verilecektir.

Başlıca İşçi Alacakları:

Kıdem Tazminatı

Kıdem Tazminatı 4857 sayılı İş Kanunu’na göre işçi olan kişin belirli şartları sağlaması halinde, iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız olarak fesih edilmesi veya işçinin kendisi tarafından haklı olarak fesih edilmesi durumunda hak kazandığı bir işçi alacağıdır. İş Kanunu’nun 18. Maddesine göre iş güvenliği kapsamında işçi statüsünde olabilmek için otuz veya daha fazla işçi çalışan bir işyerinde veya işveren bünyesinde altı aylık kıdeme sahip olunmalıdır.

Bu şartlar ile birlikte 1 yıl süreyle belirsiz süreli iş sözleşmesi (süresi belirlenmeyen iş akdi) kapsamında bir işyerinde çalışan işçiler kıdem tazminatına hak kazanacaklardır.

Hemen belirtmekte fayda vardır ki, belirli süreli sözleşme kapsamında çalışanların süreden önce haksız olarak iş akdinin işveren tarafından feshi veya işçi tarafından haklı feshi durumunda da kıdem tazminatına hak kazanılmaktadır.

Aşağıdaki meslek grupları İş Kanunu’nun 4. maddesine göre işçi sayılmazlar:

  • Deniz ve hava taşıma işlerinde çalışanlar,
  • 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde çalışanlar,
  • Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,
  • Bir ailenin üyeleri ve 3’üncü dereceye kadar (3’üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde çalışanlar,
  • Ev hizmetlerinde çalışanlar,
  • Çıraklar,
  • Sporcular,
  • Rehabilite edilenler,
  • Esnaf ve Sanatkârlar Kanunu’nun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde çalışanlar.

İhbar Tazminatı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca, iş sözleşmesi feshedilmeden önce karşı tarafa yazılı olarak bildirim gereklidir. Madde 17’ye göre;

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

Önemle belirtmek gerekir ki iş akdinin işçi tarafından feshedilmesi durumunda veya işveren tarafından işçinin deneme süresi içinde veya haklı fesih durumunda ihbar tazminatına hak kazanılmayacaktır.

İş Kazası, Meslek Hastalığı Tazminatı

Bu alacak kalemi ise işçinin, maddi ve manevi olarak uğradığı zararlara karşılık alabileceği tazminat olarak adlandırılmaktadır. Buna göre;

  • Cenaze giderleri (ölüm halinde),
  • Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar (ölüm halinde),
  • Tedavi giderleri,
  • Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar,
  • Kazanç kaybı,
  • Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar,

Talep edilebilir.

Fazla Mesai Ücreti

4857 sayılı İş Kanunu m. 63’e göre, işçinin çalışma süresi haftalık 45 saatten fazla olamaz. Kanuna göre;

Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Yine kanuna göre fazla çalışma için işçinin onayı alınması gerekmektedir ve fazla çalışma bir yılda 270 saatten fazla olamaz. Ayrıca işçinin günlük çalışma süresi en fazla 11 saat olabilmekle birlikte, günlük 11 saati aşan çalışmalar, haftalık 45 saatlik çalışma süresi aşılmadığı takdirde bile, fazla mesai olarak değerlendirilir. 

Önemle belirtmek isteri ki kanunumuza göre gece çalışmaları 7,5 saatten fazla olamamaktadır ve yine 7,5 saati aşan gece çalışması da, haftalık çalışma süresi aşılmadığı takdire bile aynı şekilde fazla mesai olarak değerlendirilecektir.

Hafta Tatili Ücreti

4857 sayılı İş Kanunu m. 46 uyarınca hafta tatili;

Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.
Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

Yani hafta tatilinde çalışan işçi çalışılan yevmiyesi ile varsa fazla çalışma yevmiye alacağına hak kazanacaktır.

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

4857 sayılı İş Kanunu m. 47’ye göre;

Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.

Yıllık İzin Ücreti

4857 sayılı İş Kanunu m. 53 uyarınca;

İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden,
Az olamaz. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/5 md.) Yer altı işlerinde çalışan işçilerin
yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.
Ancak onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere
verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.
Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

 

Not : Sitemizde yer verilen bilgiler, ilgili mevzuatlar ışığında konuyu genel hatlarıyla ele alır şekilde düzenlenmiştir. Eğer kendinize özel ve her vakaya göre değişkenlik gösterebilen ihtilaf odaklı öneriler istiyorsanız alanında uzman avukatımız ile iletişime geçmek için tıklayınız.

Yukarda ve sitemizde yer alan bilgiler ve makaleler herhangi bir reklam amacı taşımamakla beraber sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, bilgi ve makaleler yazıldıkları tarih itibariyle güncel mevzuatımıza göre yazılmıştır.