Soruşturma Evresi Nedir?

Soruşturma, herhangi bir suçun varlığından haberdar olan Cumhuriyet Savcısının kolluk kuvvetlerinin yardımından faydalanarak suçun araştırılmasını kapsayan bir ceza muhakemesi işlemidir.

Suçun işlenmiş olabileceğini herhangi bir şekilde öğrenen Cumhuriyet Savcısı, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını, faillerin ve mağdurların tespitini, suçun işleniş biçimini gibi maddi ceza normlarını araştırarak İddianame hazırlamak yükümündedir. CMK Madde 2/e’ye göre ”Kanuna göre, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi” kapsayan Soruşturma Evresi, yargılamanın da temelini oluşturur ve bütün yargılama iddianame üzerinden yürütülür.

Soruşturma Evresinin Gizliliği

Soruşturma evresi Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 157. Maddesi kapsamında genel olarak gizli olmakla birlikte, bu gizlilik yalnızca üçüncü kişiler için geçerlidir. Bu kapsamda dosyanın tarafları, dosyayı inceleme yetkisine haizdirler. Bu yetkinin kaynağı CMK’nın 153. Maddesine dayanmakta olup, burada kanun koyucu silahların eşitliğini amaçlamaktadır. Zira bir yandan İddia Makamı soruşturmanın amacına ulaşması için bu gizliliğe ihtiyaç duyarken, diğer yandan da Savunma Makamı söz konusu suç isnadına karşılık savunma yapabilmesi için dosyayı inceleyebilmelidir. Gözaltına alınan şüphelinin (kovuşturma aşamasında sanığın) bizzat dosyayı inceleme yetkisine sahiptir ve bu yetkinin engellenmesi  Adil Yargılanma Hakkının İhlalini oluşturacaktır.

Sonuç olarak dosyanın gizliliği taraflara ancak ‘’Soruşturmanın amacını tehlikeye düşmesi’’ ihtimali var ise savcının talebi üzerine sulh ceza hakiminin de kararı sonucunda müdafinin dosyayı inceleme yetkisi kısıtlanabilir. Ancak CMK 153/2. maddesine göre gizlilik kararı sadece aşağıda sayılan suçlar hakkında verilebilir:

  • Kasten öldürme (madde 81,82,83)
  • Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, TCK M. 102)
  • Çocukların cinsel istismarı (TCK M. 103)
  • Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK M. 188)
  • Suç işlemek amacıyla örgüt kurmak (TCK M. 220)
  • Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (TCK M. 302, 303, 304, 307, 308)
  • Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (TCK M. 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316)
  • Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (TCK M. 326, 327, 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337)

Fakat her halükârda CMK 153/3 Maddesi gereğince yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar gizlilik kararının kapsamı dışındadır.

Seri Muhakeme Usulü

Seri muhakeme usulü günümüzde alternatif bir çözüm yöntemi olarak esasında ceza yargılamasında yargı yükünü azaltmayı hedefleyen bir kurumdur. Kamu davası açılmazdan önce, müdafi huzurunda şüphelinin tasdiki ile savcılık, suç için öngörülen cezanın yarı oranda indirilmesini mahkemeye sunar ve hâkim tarafından hüküm kurulur.

Seri Muhakeme Usulü ancak soruşturma evresi sonlanınca ve kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde aşağıdaki suçlarda uygulanır:

  • Hakkı olmayan yere tecavüz,
  • Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması,
  • Trafik güvenliğini tehlikeye sokma,
  • Gürültüye neden olma,
  • Parada sahtecilik,
  • Mühür bozma,
  • Resmî belgelerin düzenlenmesinde yalan beyan,
  • Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama,
  • Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması,
  • 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13’üncü maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar,
  • 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 93’üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç,
  • 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2’nci maddesinde belirtilen suç.
  • 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun ek 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.

Yine belirtmek gerekir ki, isnat edilen suç, önödeme ve uzlaştırma kapsamında olmamalıdır. Suç iştirak halinde işlenmiş ise tüm şüphelilerin seri yargılama usulünü kabul etmesi gerekir, aksi takdirde seri muhakeme usulü uygulanmaz.

Seri Muhakeme Usulünde İşleyiş

Şüpheliyi seri muhakemesi usulü ile ilgili bilgilendirmekle yükümlü olan savcı, uygulamanın sonuç ve yaptırımlarını anlatarak teklifi sunar. Yukarıda da belirttiğimiz üzere bu teklif müdafi huzurunda olmak zorundadır ve talep halinde teklifin değerlendirilmesi için bir ay süre verilir. Verilen süre içerisinde herhangi bir cevap vermeyen şüphelinin zımnî reddi esas alınarak genel yargılamaya devam olunur.

Şüpheli iddianamenin kabulüne kadar her zaman seri muhakeme usulünü savcılıktan talep edebilir ve kovuşturma aşamasında da bu talebinden vazgeçebilir. Seri muhakeme usulünün uygulanmasında belirlenen yaptırım veya hapis cezası bir yıl veya daha az süreli ise, koşulların varlığı halinde seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK M.50). Yine belirlenen ceza iki yıl veya daha az süreli ise ve koşulların varlığı halinde cezanın ertelenmesi kurumunda da yararlanılabilir (TCK M.51).   

Bu bilgiler doğrultusunda savcılık, görevli mahkemeden (Asliye Ceza Mahkemesi) seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep eder (Talepname). Mahkeme seri muhakeme usulünün şartlarının sağlanmış olmasına bağlı olarak müdafi huzurunda şüphelinin dinlenmesinden sonra uygulamanın gerekliliği konusunda kanaate varırsa bu yönde hüküm kurar.

Son olarak belirtmek gerekir ki, seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya mahkemece soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyanın Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz. (Seri Muhakeme Yönetmeliği M.5/8)

 

Not : Sitemizde yer verilen bilgiler, ilgili mevzuatlar ışığında konuyu genel hatlarıyla ele alır şekilde düzenlenmiştir. Eğer kendinize özel ve her vakaya göre değişkenlik gösterebilen ihtilaf odaklı öneriler istiyorsanız alanında uzman avukatımız ile iletişime geçmek için tıklayınız.

Yukarda ve sitemizde yer alan bilgiler ve makaleler herhangi bir reklam amacı taşımamakla beraber sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, bilgi ve makaleler yazıldıkları tarih itibariyle güncel mevzuatımıza göre yazılmıştır.